Có lẽ không cần nói nhiều về Frank Lloyd Wright vì ông vốn được những người làm nghề nhận định là kiến trúc sư có ảnh hưởng nhất thế kỷ 20, ông nổi tiếng với phong cách “đồng cỏ” khi mà theo ông, mọi công trình cần được “nổi lên” một cách tự nhiên từ khu đất mà nó được xây dựng.
Chiếm số lượng chủ yếu trong kho tàng đồ sộ hơn 1000 các thiết kế, quy hoạch đã và không được thực hiện trong suốt 70 năm hành nghề của ông là các công trình nhà ở tư nhân. Trong số ít các công trình được ông thực hiện tại Nhật, Yodoko geihinkan – hay nhà khách Yodoko là công trình nhà ở duy nhất còn tồn tại một cách tương đối nguyên vẹn (đã được tu sửa lại sau trận động đất Hanshin năm 1995)
Nhà khách Yodoko được xây dựng làm biệt thự mùa hè cho nhà sản xuất rượu Tazaemon Yamamura, được thiết kế vào năm 1918, và hoàn thành xây dựng vào năm 1924 (tính tới nay tòa nhà đã được 98 tuổi).
Công trình nằm tựa lưng vào một quả đồi có bố cục hướng ra vịnh Kobe. Một con đường dài dẫn tới tiền sảnh – cũng là một không gian “piloti” mở tầm nhìn ra thị trấn bên dưới
Tọa lạc trên một đỉnh đồi ở khu vực sông Ashiya, nhìn ra cảng Kobe, biệt thự thể hiện đặc trưng tiêu biểu về bố cục không gian theo phong cách “đồng cỏ” của Wright. Mặc dù công trình có tổng cộng 4 tầng nhưng không có khu vực nào trong căn nhà cao hơn 2 tầng do được thiết kế ôm sát lấy khu đồi phía sau.
Mặt bằng 4 tầng của công trình, về cơ bản công năng các tầng của công trình gồm có Tầng 1: Sảnh, phòng treo quần áo Tầng 2: Phòng khách, bếp, kho Tầng 3: các phòng ngủ theo phong cách Á Âu, phòng làm việc Tầng 4: Phòng ăn, bếp và sân thượng
Con dốc dẫn lên nhà khách Yodoko, bên trái là cây cầu bắc ngang qua sông Ashiya
Mà đứng trên cầu có thể thấy lấp ló bóng dáng của nhà khách Yodoko
Lối vào sảnh được nâng lên mở ra toàn cảnh thị trấn bên dưới với hệ mái dài và thấp đặc trưng cho kiến trúc đồng cỏ của Wright
Ngoại thất trang trí chạm khắc bên ngoài gợi nhớ đến những ngôi nhà “đồng cỏ” khác của Wright ở Mỹ, nhưng vật liệu chủ đạo không được làm bằng beton mà bằng đá Oya (đá tro núi lửa phổ biến tại Nhật) lấy ở tình Tochigi.
“Piloti” ở tiền sảnh và hệ hoa văn trang trí cảm hứng từ văn hóa cổ Châu Mỹ đặc trưng trong kiến trúc của Wright được làm từ đá Oya ốp bên ngoài mặt tiền
Bên trái là một hốc tường chill chill mở tầm nhìn về phía thị trấn dưới đồi
Bên phải là lối vào công trình, có một bậu đá lớn có vẻ như tác dụng là một thác nhân tạo trang trí với rãnh nước ở trên bậu đá và dưới sàn, không rõ nguyên bản nước có chảy hay không nhưng hiện trạng thì chỉ có 2 vũng nước đọng trên bậu đá mà không rõ lỗ thông đi đâu.
Phần tay nắm cửa ra vào được thiết kế khá thú vị, thay vì vặn xoay như mọi khi thì ta cần ấn vào cái lẫy kia để mở cửa
Sau khi qua sảnh ở tầng 1, ở tầng 2 là nhà khách và bếp ăn dành cho phòng khách với tầm nhìn ra vịnh và không gian xanh ở 2 bên. Các ô vuông thông gió phía bên trên được kết hợp làm một với diềm trang trí gỗ ở trên trần
Wright vẫn sử dụng những chi tiết trang trí bằng đá đặc trưng khiến công trình có cảm giác “bám chắc” và “nổi lên” từ mặt đất với không gian giữa cao và rộng, nhưng cũng đồng thời những chi tiết trang trí gỗ “nhẹ” và bậu cửa sổ có chiều cao thấp ở 2 bên gợi nhắc đến không gian hiên (Engawa) trong các ngôi nhà truyền thống của Nhật
Hệ tủ kệ chạy dọc tường, đồ nội thất và cửa sổ kết hợp thành một thể thống nhất (không tính cái ghế tre góc bên phải hình như của ông nào đặt vào)
Đèn và chi tiết trang trí tường được tạo thành từ motif hình tứ giác xoay 90 độ, motif này sẽ còn được thấy xuyên suốt tại các chi tiết khác trong công trình
Vốn dĩ là một ngôi nhà tựa lưng vào đồi, công trình có rất nhiều lối giật cấp, chuyển cảnh, không gian trở nên thú vị hơn khi di chuyển lên các tầng trên và sâu bên trong ngôi nhà. Phần tay nắm cầu thang có lẽ được thêm vào sau khi cải tạo, khi các công trình tham quan dành cho quần chúng cần những thiết bị cơ bản tạo thuận lợi cho người sử dụng (mà cụ thể là người già) hơn
Hành lang chính dẫn đến các phòng ngủ và phòng làm việc trên tầng 3, các chi tiết trang trí bằng gỗ chạy dọc tường và trần
Bậc thang dẫn thẳng vào phòng tatami, một điều khá lạ với các căn nhà truyền thống của Nhật vốn dĩ các không gian phòng chiếu được liên kết mà không có bất kỳ sự giật cấp nào, trừ khi nó kết nối với hiên (engawa)
Phòng tatami với hệ cửa mở (không phải cửa trượt truyền thống) nhìn ra một ban công chạy dài theo chiều dài phòng
3 phòng chiếu tatami được liên kết với nhau, thay thế cho một hệ cửa trượt lớn mở ra không gian bên ngoài với kiến trúc “nhẹ”, truyền thống Nhật Bản, ở đây là từng ô cửa ổ xoay kích thước nhỏ hơn.
Dù thiết kế mang tên Wright, nhưng ở giai đoạn thi công, công trình được đệ tử người Nhật của ông là Endo Arata và người đồng nghiệp Makoto Minami đảm nhận sau khi ông trở về Mỹ, do vậy có những chi tiết không nằm trong bản vẽ thiết kế gốc như lớp tường hoàn thiện bằng đất trong căn phòng Tatami hay những thay đổi nhỏ dựa khác dựa trên ý muốn của chủ đầu tư.
Tokonoma – hốc tường trang trí trong phòng khách truyền thống của Nhật cũng được bố trí ở 2 bên
Motif trang trí tứ giác được bắt gặp ở tay nắm cửa trượt trong phòng tatami ….
….. và ở ô cửa sổ
Chi tiết đuôi đèn bằng kim loại giống như phiên bản lập thể của …
…. tường treo phía trên khu vực phòng tatami
Hành lang nối từ phòng tatami đến phòng làm việc, phào chỉ trang trí bằng gỗ thay vì bằng đá như mọi khi, hành lang cũng được tạo điểm nhấn bằng góc cạnh của hình dáng mái hoặc …..
…. các ô lấy sáng trong hành lang
Bồn rửa của nhà vệ sinh chính chỉ có 2 chiếc gương bé và cửa sổ mở thông ra hành lang
Đâu đó trong công trình, những ống thiết bị được thêm vào để giữ cho ngôi nhà 100 tuổi thích ứng được với môi trường ở và tham quan hiện đại
Hệ tủ kệ ngoài hành lang, bản lề thay vì được giấu vào trong thì lại được làm lộ ra bên ngoài để trở thành một chi tiết trang trí cho hệ tủ kệ
Tay nắm cửa tủ đương nhiên cũng được thiết kế riêng
Phòng làm việc với đồ nội thất được phục dựng từ nguyên bản với 2 ban công nhỏ mở ra 2 bên
Wright nổi tiếng là một kiến trúc sư thiết kế từ A đến Z cho công trình, từ không gian đến đồ nội thất và tay nắm cửa. Đồ nội thất hiện tại là phiên bản tái hiện của 100 năm trước.
Nhìn từ ban công phòng làm việc về phía mái thấp ở tầng 4 và ban công ở tầng 3. Các chi tiết ốp chân tường và ống thoát nước cũng được tạo hình theo âm hưởng văn hóa Maya
Ở tầng 4 là phòng ăn chính, do tính chất là một không gian tổ chức các buổi lễ liên hoan của gia đình nên đây cũng là căn phòng được trang trí nhiều nhất trong công trình
Những ô cửa hình tam giác vừa có tác dụng thông gió vừa là yếu tố trang trí nội thất bên trong căn phòng
Căn bếp 100 năm tuổi với bàn sơ chế và các bồn rửa với các ô cửa hướng ra ngoài không gian xanh
Ban công của phòng ăn trên tầng 4 mở ra một view rộng lớn về phía thị trấn dưới chân đồi
Nhìn vào các chi tiết trên mái, những thanh lam lấy sáng nguyên bản đã phải có thêm lớp kính bảo vệ phía trên để chống chọi với thời tiết, phần sàn thì đã được bọc thêm một tấm chống thấm và tường parapet cũng được bọc thêm 1 lớp kim loại vào hệ đá trang trí nguyên bản. Công trình đã và đang được bảo tồn theo cách ít ảnh hưởng đến nguyên bản nhất có thể để kéo dài tuổi thọ
Chi tiết diềm đá trang trí kết hợp với những ô vuông thông gió như ta đã thấy ở phòng khách và các phòng chức năng khác.
Nhìn từ ban công về phía phòng ăn, công trình trông giống một ngôi đền của người Maya trong một khu rừng nhiệt đới Nam Mỹ hơn là một công trình nhà dân tại Nhật
Nhà khách Yodoko đã trải qua thời kỳ bong bóng bất động sản với hàng ngàn các căn chung cư được xây dựng trong thập niên 70 (chung cư Rokko nổi tiếng của Tadao Ando cũng nằm gần khu vực này). Những người chủ sở hữu có thể đã kiếm được nhiều lợi nhuận hơn nếu họ chấp nhận xây một tòa chung cư cao cấp trên khu đất vàng này, nhưng quyết định giữ lại được đưa ra và nhà khách Yodoko đã trở thành công trình di sản bằng beton cốt thép đầu tiên của Nhật, trong tương lai sẽ được đề xuất trở thành di sản thế giới giống như bảo tàng mỹ thuật phương Tây của Le corbusier tại công viên Ueno – Tokyo.
Một số khác lại có số phận không may mắn như vậy, giống như tòa nhà Nakagin Capsule của Kurokawa Kisho mới bị tháo dỡ gần đây. Quả thật để có thể giữ được một thứ của quá khứ, chỉ đặt nó ở một chỗ và ngắm nhìn thôi là không đủ, nó cần phải được chỉnh sửa thường xuyên để có thể tham gia vào đời sống xã hội, bằng không nó sẽ chỉ là mớ ký ức của người già và đống lộn xộn vô giá trị trong mắt của người trẻ.
*Bài viết có sử dụng ảnh trên mạng làm minh họa do tác giả chụp ảnh xấu.
teocu.com 